ภาวะความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร (Temporomandibular joint Disorder)

ข้อต่อขากรรไกร หรือ Temporomandibular joint (TMJ) เป็นข้อต่อเชื่อมต่อขากรรไกรล่างกับฐานของกระโหลกศีรษะ ภาวะความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร หรือ Temporomandibular joint Disorder (TMD) จะสามารถทำให้เกิดอาการเจ็บปวดทั้งบริเวณข้อต่อขากรรไกรและ/หรือกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องได้
สาเหตุของภาวะ TMD นั้นมักจะคลุมเครือหรือหาสาเหตุที่แน่ชัดได้ยาก เนื่องจากอาการเจ็บปวดบริเวณข้อต่อขากรรไกรอาจส่งผลมาจากหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น กรรมพันธุ์ ภาวะข้อเสื่อม การได้รับอุบัติเหตุบริเวณขากรรไกร หรือมีการกัดเค้นฟันทั้งแบบรู้ตัวและไม่รู้ตัว ซึ่งจะส่งผลต่อข้อต่อขากรรไกรที่จะต้องรับแรงมากขึ้น
เป็นความโชคดีที่ส่วนใหญ่แล้วคนไข้ที่มีอาการเจ็บปวดที่เกี่ยวข้องกับ TMD มักเป็นเพียงชั่วคราว และหายได้ด้วยการรักษาแบบประคับประคอง ปรับพฤติกรรมตนเอง หรือทำการรักษาแบบไม่ต้องผ่าตัด แต่กระนั้นแล้วในคนไข้บางส่วนที่มีอาการเรื้อรังหรือการรักษาด้วยวิธีประคับประคองไม่ได้ผลก็อาจจะต้องทำการรักษาแบบผ่าตัด

 

อาการของภาวะข้อต่อขากรรไกรผิดปกติ

อาจมีอาการดังต่อไปนี้
1. เจ็บหรือปวด บริเวณขากรรไกร
2. เจ็บหรือปวด บริเวณข้อต่อขากรรไกรข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง
3. เจ็บร้าวบริเวณรอบๆหู
4. เคี้ยวอาหารลำบากหรือมีอาการเจ็บเวลาเคี้ยว
5. เจ็บร้าวบริเวณใบหน้า
6. มีภาวะติดขัดของข้อต่อขากรรไกร ซึ่งอาจเป็นได้ทั้งอ้าปากหรือปิดปากไม่ได้ก็ได้

 

สาเหตุ

การเคลื่อนที่ของข้อต่อกระดูกขากรรไกรนั้นจะเป็นแบบบานพับร่วมกับการเลื่อน ส่วนที่สัมผัสกันของกระดูกจะถูกปกคลุมด้วยกระดูกอ่อนซึ่งจะแย่งกันด้วยแผ่นหมอนรองกระดูกซึ่งทำหน้าที่ให้การเคลื่อนของข้อต่อขากรรไกรลื่นไหลไม่สะดุด ดังนั้นแล้วสาเหตุที่ทำให้เกิดอากาเจ็บใน TMD จึงอาจเกิดได้จาก
1. ตัวแผ่นหมอนรองกระดูกมีการสึกกร่อน หรือเคลื่อนตัวออกนอกตำแหน่ง
2. กระดูกอ่อนของข้อต่อถูกทำลายจากภาวะข้อเสื่อม
3. ข้อต่อถูกกระทบกระเทือนจากปัจจัยภายนอก
แต่จากที่กล่าวมาข้างต้น ส่วนมากแล้วสาเหตุของ TMD ก็ยังอาจเกิดจากปัจจัยอื่นๆ หรือไม่ทราบสาเหตุแน่แน่ชัด
ปัจจัยเสี่ยง

 

ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงให้เกิดภาวะ TMD

มีหลายปัจจัย เช่น
1. โรคที่ทำให้เกิดการเสื่อมของข้อต่อ เช่น Rheumatoid arthritis, Osteoarthritis
2. การได้รับบาดเจ็บที่กระดูกขากรรไกร
3. การมีภาวะกัดเค้นฟันแบบเรื้อรัง
4. ภาวะโรคของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันบางชนิดซึ่งส่งผลต่อข้อต่อขากรรไกร

 

การวินิจฉัย

ทันตแพทย์จะทำการตรวจโดยการพูดคุย ซักถามอาการ และตรวจข้อต่อขากรรไกร โดยการฟังและคลำข้อต่อขากรรไกรขณะอ้าปากและปิดปากของผู้ป่วย อีกทั้งยังตรวจการเคลื่อนที่ของข้อต่อขากรรไกรว่าอยู่ในระยะปกติหรือไม่ ร่วมกับการกดบริเวณรอบๆข้อต่อขากรรไกรเพื่อหาจุดที่มีอาการเจ็บปวด และอาจมีการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติมเช่น
– การถ่ายภาพรังสีบริเวณช่องปากและขากรรไกรเพื่อตรวจหาสิ่งผิดปกติอื่นๆที่อาจเป็นสาเหตุของอาการปวด
– การถ่ายภาพรังสี 3 มิติ เพื่อตรวจสภาพของกระดูกบริเวณข้อต่อขากรรไกร
– การตรวจแผ่นหมอนรองกระดูกข้อต่อขากรรไกรและเนื้อเยื่อรอบข้อต่อด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า
– บางครั้งการวินิจฉัยอาจมีความยุ่งยากซับซ้อน แพทย์จึงอาจใช้วิธีการส่องกล้องขนาดเล็กเข้าไปในข้อต่อเพื่อเข้าไปสำรวจภายในข้อต่อขากรรไกรโดยตรง เพื่อให้ได้การวินิจฉัยที่แม่นยำมากขึ้น

การรักษา

ในผู้ป่วยบางราย อาการเจ็บปวดจาก TMD อาจสามารถบรรเทาและหายเองได้ แต่ถ้าอาการไม่หาย แพทย์อาจแนะนำให้ทำการรักษาด้วยวิธีการรักษาที่หลากหลาย และอาจจะใช้มากกว่า 1 วิธีในการรักษาพร้อมกัน เช่น
– การใช้ยาแก้ปวด ยาลดการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอย เช่น Ibuprofen
– การใช้ยาคลายกังวล (Tricyclic antidepressant) เช่น Amitriptyline ยาในกลุ่มนี้ปกติแล้วจะใช้คลายเครียด ลดความวิตกกังวล แต่ในกรณีใช้ปริมาณน้อยๆ จะช่วยลดปวด ลดภาวะการกัดเค้นฟัน และช่วยให้นอนหลับได้ดีขึ้น
– ยาคลายกล้ามเนื้อ (Muscle relaxants) ยากลุ่มนี้จะช่วยลดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุหนึ่งของ TMD ระยะเวลาในการใช้ยาอาจใช้เพียงไม่กี่วันจนถึงหลายสัปดาห์ขึ้นกับอาการของผู้ป่วยแต่ละราย

 

การผ่าตัดและทางเลือกในการรักษาวิธีอื่นๆ

ถ้าหากการรักษาแบบประคับประคองไม่ได้ผล แพทย์อาจจะพิจารณาใช้วิธีการรักษาด้วยวิธีอื่นๆ เช่น
– การล้างเข้าไปภายในข้อต่อขากรรไกร (Arthrocentesis) เป็นวิธีการรักษาที่มีความรุนแรงน้อย โดยการใส่เข็มเข้าไปล้างข้อต่อขากรรไกรเพื่อกำจัดเศษเนื้อเยื่อตาย และชะล้างสารอักเสบที่เกิดขึ้นภายในข้อต่อขากรรไกรออก ซึ่งจะช่วยลดอาการของ TMD ได้
– การฉีดยาเข้าข้อต่อ/กล้ามเนื้อ (Injections) ในผู้ป่วยบางรายการฉีดสเตียรอยเข้าข้อต่อขากรรไกรจะช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการของ TMD ได้ อีกทั้งยังมีการฉีดสาร Botulinum toxin A เข้าไปในกล้ามเนื้อบดเคี้ยวก็มีรายงานทางการแพทย์ว่าช่วยบรรเทาอาการ TMD ได้เช่นกัน
– การผ่าตัดข้อต่อขากรรไกรแบบส่องกล้อง (TMJ arthroscopy) เป็นการผ่าตัดโดยการส่องกล้องขนาดเล็กและอุปกรณ์ผ่าตัดเข้าไปในช่องว่างข้อต่อขากรรไกร เพื่อทำการวินิจฉัยและรักษาโรค TMD บางชนิด ซึ่งจะมีผลข้างเคียงหลังการผ่าตัดน้อยกว่าการผ่าตัดข้อต่อขากรรไกรแบบปกติมาก แต่เหมาะสมสำหรับการรักษาโรค TMD บางขนิดเท่านั้น
– การผ่าตัดเปิดข้อต่อขากรรไกร (Open joint surgery) เป็นการรักษาที่ใช้ในกรณีที่การรักษาแบบประคับประคองไม่ได้ผล หรือมีหลักฐานแสดงที่ชัดเจนถึงการเปลี่ยนแปลงลักษณะทางโครงสร้างของตัวข้อต่อขากรรไกร ซึ่งการผ่าตัดเปิดข้อต่อขากรรไกรสามารถเข้าไปทำการซ่อมแซมหรือแม้กระทั้งเปลี่ยนข้อต่อขากรรไกร แต่เนื่องด้วยการผ่าตัดแบบนี้จะมีความเสี่ยงต่อการเกิดปัญหาแทรกซ้อนหลักการผ่าตัดค่อนข้างมาก ผู้ป่วยและแพทย์ผู้ทำการรักษาต้องทำการสื่อสารให้เข้าใจถึงผลดีผลเสียการตัดสินใจเลือกวิธีการรักษาด้วยวิธีนี้

 

ข้อปฏิบัติตัวเมื่อมีปัญหา TMD

– ระมัดระวังการทำนิสัยหรือพฤติกรรมที่เพิ่มแรงเค้นให้ข้อต่อขากรรไกร เช่น การเค้นฟัน กัดของแข็ง
– ทานอาหารอ่อน ตัดอาหารเป็นชิ้นเล็กเพื่อให้เคี้ยวได้ง่าย หลีกเลี่ยงการเคี้ยวหมากฝรั่ง
– ยืดกล้ามเนื้อ และการนวด ซึ่งแพทย์ผู้ทำการรักษาจะสอนวิธีการบริหารยืด/นวดกล้ามเนื้อบดเคี้ยว
– ประคบร้อน/เย็น ตามที่แพทย์แนะนำ
ทางเลือกอื่นๆในการรักษา
มีทางเลือกในการรักษา /บรรเทา อาการเจ็บปวดจาก TMD ได้หลากหลายวิธีเช่น
– การฝังเข็ม
– การนั่งสมาธิ กำหนดลมหายใจ เป็นต้น

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

clear formPost comment