INTRANET

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors

สาระน่ารู้ เมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ : ฟันดี สุขภาพดี โดย ศาสตราจารย์คลินิก ทพญ.พจมาน ศรีนวรัตน์

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

MU DENT faculty of dentistry

สาระน่ารู้ เมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ : ฟันดี สุขภาพดี โดย ศาสตราจารย์คลินิก ทพญ.พจมาน ศรีนวรัตน์

การดูแลสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยติดบ้าน ติดเตียง

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

MU DENT faculty of dentistry

การดูแลสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยติดบ้าน ติดเตียง

นักศึกษาสาขาทันตกรรมผู้สูงอายุ

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รุ่นที่ 1

สุขภาพช่องปากสำคัญอย่างไร

 

ในผู้ป่วยติดเตียงซึ่งมีภูมิคุ้มกันของร่างกายต่ำอยู่แล้ว หากทำความสะอาดช่องปากได้ไม่ดี อาจเป็นเหตุให้มีเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราสะสมในช่องปาก เมื่อผู้ป่วยมีการสูดหรือสำลัก อาจทำให้มีโอกาสปอดติดเชื้อเป็นอันตรายได้ ดังนั้น การดูแลสุขภาพช่องปากในผู้ป่วยติดเตียงจึงมีความสำคัญไม่ต่างจากการดูแลสุขภาพทั่วไป

 

ด้วยความปรารถนาดีจาก นักศึกษาหลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาทันตกรรมผู้สูงอายุ คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รุ่น 1

 

อุปกรณ์ที่ใช้ทำความสะอาดช่องปาก

• แก้วน้ำ
• ขันน้ำหรือกะละมังใบเล็ก
• ผ้าก๊อซ
• ผ้าขนหนู
• แปรงสีฟันและยาสีฟัน
• น้ำสะอาด

 

อุปกรณ์เพิ่มเติมที่ควรใช้

• แปรงซอกฟัน

• แปรงกระจุกเดียว

 

ขั้นตอนการทำความสะอาดช่องปาก

 

1. ปรับให้ผู้ป่วยนั่ง 30-45 องศา กรณีนั่งไม่ได้ให้ผู้ป่วยนอนตะแคงเพื่อป้องกันการสำลัก และควรแจ้งผู้ป่วยให้ทราบว่ากำลังจะแปรงฟัน

2. เช็ดริมฝีปากให้ชุ่มชื้น แล้วใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำพันนิ้วกวาดเศษอาหารที่กระพุ้งแก้มออก

3. เอาแปรงสีฟันจุ่มน้ำให้เปียก แล้วบีบยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ใส่แปรงสีฟัน

4. เริ่มแปรง โดยขยับแปรงสีฟันสั้นๆแปรงให้ทั่วทุกด้านทุกซี่ เริ่มแปรงจากด้านในก่อนแล้วแปรงไล่มาด้านนอก

5. ล้างแปรงให้สะอาดแล้วแปรงลิ้นโดยแปรงจากด้านในออกด้านนอก

6. ใช้แปรงกระจุกเดียวทำความสะอาดบริเวณคอฟันในฟันซี่เดี่ยว ฟันที่ติดช่องว่าง โดยวางแปรงให้ปลายขนแปรงติดขอบเหงือก ขยับแปรงสั้นๆตามแนวคอฟันให้รอบซี่ฟัน

7. ใช้แปรงซอกฟันทำความสะอาดช่องว่างระหว่างซี่ฟัน โดยสอดแปรงเข้าไปในซอกฟัน ให้ขนแปรงแนบกับตัวฟันและชิดขอบเหงือก จากนั้นขยับเข้าออก

8. ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำพันนิ้วเช็ดฟองยาสีฟันออกให้หมด

 
 
 

การบริหารใบหน้า ลิ้น และต่อมน้ำลายผู้สูงอายุ

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

MU DENT faculty of dentistry

การบริหารใบหน้า ลิ้น และต่อมน้ำลายผู้สูงอายุ

นักศึกษาสาขาทันตกรรมผู้สูงอายุ

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รุ่นที่ 1

การนวดกระตุ้นกล้ามเนื้อใบหน้า,ลิ้น และต่อมน้ำลาย

เมื่ออายุมากขึ้นการทำงานของกล้ามเนื้อจะช้าลง ทำให้เคี้ยวอาหารไม่ถนัด มีอาหารค้างอยู่ในช่องปาก นอกจากนี้ต่อมน้ำลายยังมีแนวโน้มผลิตน้อยลง อาจทำให้ช่องปากแห้งง่าย กลืนลำบาก การบริหารจะช่วยกระตุ้นเส้นประสาท กล้ามเนื้อใบหน้า ให้เคลื่อนไหวได้ดีขึ้น คล่องขึ้น รวมถึงกระตุ้นต่อมน้ำลายให้ผลิตน้ำลายมากขึ้นช่วยให้การเคี้ยวและกลืนดีขึ้น

 

นวดกระตุ้นต่อมน้ำลาย แนะนำให้นวดก่อนรับประทานอาหาร

ต่อมหน้าหู ให้วางนิ้วก้อยถึงนิ้วชี้ที่แก้มแล้วหมุนแถวๆฟัน กรามบนวนจากข้างหลังมาข้างหน้านับ 1-10

ต่อมใต้คาง วางนิ้วโป้งทั้ง 2 ข้างตรงส่วนนุ่มใต้กระดูกคาง กดตั้งแต่ใต้หู มายังใต้คางประมาณ 5 ตำแหน่งๆ
ละ 5 ครั้ง

ต่อมใต้ลิ้น วางนิ้วโป้งทั้ง 2 ข้างกดลงบริเวณลิ้นใต้คาง 10 ครั้ง

 

การบริหารกล้ามเนื้อลิ้น

 

การบริหารกล้ามเนื้อลิ้นโดยการปิดปาก

ขั้นตอนที่ 1 ดันริมฝีปากบนด้วยลิ้น 5 ครั้ง

ขั้นตอนที่ 2 ดันริมฝีปากล่างด้วยลิ้น 5 ครั้ง

ขั้นตอนที่ 3 ดันแก้มซ้ายขวาด้วยลิ้น 5 ครั้ง

 

การบริหารกล้ามเนื้อลิ้นโดยการเปิดปาก

ท่าที่ 1 แลบลิ้นเข้าและออก 5 ครั้ง

ท่าที่ 2 แลบลิ้น แล้วขยับขึ้นลง 5 ครั้ง

ท่าที่ 3 หมุนลิ้นไปทางซ้ายและขวา แล้ววนลิ้นเลียรอบริมฝีปาก 5 ครั้ง

 
 
 

การบริหารกล้ามเนื้อใบหน้า

ท่าที่ 1 สูดลมหายใจลึกๆให้เต็มปอด ยิ้มกว้างสุด ขยับแก้มให้ยกสูง หลับตาให้สนิท นับ 1-10

ท่าที่ 2 อ้าปากกว้างสุด ลืมตากว้างสุด นับ 1-10

 
 

การแปรงฟันผู้สูงอายุ

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

MU DENT faculty of dentistry

การแปรงฟันผู้สูงอายุ

นักศึกษาสาขาทันตกรรมผู้สูงอายุ

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รุ่นที่ 1

การใช้อุปกรณ์เสริมทำความสะอาดซอกฟัน

 

แปรงซอกฟัน

ใช้ทำความสะอาดสำหรับผู้ที่มีช่องระหว่างฟัน ช่องระหว่างฟันคือ เหงือกสามเหลี่ยมระหว่างซอกฟันร่น เนื่องจากการแปรงฟันไม่สามารถทำความสะอาดส่วนนี้ได้อย่างเพียงพอ

 

วิธีการใช้แปรงซอกฟัน

การใช้แปรงซอกฟันที่ถูกวิธี คือ ให้สอดแปรงเข้าไปในช่องระหว่างซอกฟันเบาๆ ดันเข้าและดึงออก ซี่ละ 3-4 ครั้ง ควรทำก่อนแปรงฟันก่อนนอน อย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง หลังจากใช้งานเสร็จล้างน้ำแล้วตากทิ้งไว้เช่นเดียวกันกับแปรงสีฟัน ควรเปลี่ยนแปรงซอกฟันทุกๆ 3 เดือน

 

การแปรงฟัน

***หลักสำคัญ***

คือ ต้องขจัดคราบจุลินทรีย์(ขี้ฟัน)ออกให้หมด โดยไม่ทำอันตรายต่อเหงือกและฟัน

 

การเลือกแปรงสีฟัน

  • เลือกใช้แปรงสีฟันที่ “ขนอ่อนนุ่ม ปลายขนแปรงมนกลม หัวเล็ก”
  • ควรเปลี่ยนแปรงสีฟันทุก 3-4 เดือน หรือ เมื่อขนแปรงบาน
  • การเลือกใช้แปรงสีฟันในผู้สูงอายุที่มีปัญหาการใช้มือ
  1. ปรับเปลี่ยนขนาดของด้ามแปรงสีฟัน ให้ใหญ่ขึ้น จับถนัดมือมากขึ้น
  2. แปรงสีฟันไฟฟ้า เนื่องมาจากด้ามมักจะมีขนาดใหญ่ จับถนัดมือ

 

การเลือกยาสีฟัน

  • ยาสีฟันที่ช่วย ป้องกันฟันผุ คือต้องผสม “ฟลูออไรด์”
  • หลีกเลี่ยงสูตรที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์ สารทำให้เกิดฟอง(SLS) ไทมอล เอสเซนเชียลออยล์ สูตรฟอกสีฟัน เพราะอาจจะทำให้เกิดการระคายเคืองต่อเยื่อบุช่องปากได้
  • ปริมาณฟลูออไรด์ในยาสีฟันอย่างน้อย 1,000 ppm
  • ใช้ปริมาณเท่ากับ 2 เมล็ดถั่วลันเตา
  • แปรงฟันอย่างน้อย วันละ 2 ครั้ง ตอนเช้าและก่อนนอน อย่างน้อยครั้งละ 2 นาที

 

การแปรงฟันที่ถูกวิธี

  • เน้นการแปรง “บริเวณขอบเหงือก คอฟัน” เป็นพิเศษ วางแปรงฟันบริเวณขอบเหงือกเอียงแปรงเข้าหาคอฟัน
  • แปรงให้ทั่ว ทุกซี่ ทุกด้าน

ด้านแก้ม ทั้งฟันบนและฟันล่าง

ด้านลิ้น ทั้งฟันบนและฟันล่าง

ด้านบดเคี้ยว ทั้งฟันบนและฟันล่าง   แปรงลิ้น ปัดแปรงจากด้านหลังมาด้านหน้า

 

 
 

การดูแลฟันเทียมผู้สูงอายุ

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ

MU DENT faculty of dentistry

การดูแลฟันเทียมผู้สูงอายุ

นักศึกษาสาขาทันตกรรมผู้สูงอายุ

คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รุ่นที่ 1

การดูแลและทำความสะอาดฟันเทียม

 

    1. หลังรับประทานอาหารควรถอดฟันเทียม แล้วทำความสะอาดทุกครั้ง
    2. ควรใช้สบู่เหลว ไม่ควรใช้ยาสีฟันโดยเฉพาะยาสีฟันผสมผงขัดฟันเพราะฟันปลอมจะสึกเป็นรอยตามแปรง
    3. แปรงให้ทั่วทุกด้าน ทั้งด้านนอกด้านใน
    4. ควรมีภาชนะรองรับ ระวังไม่ให้ฟันเทียมตกพื้น
    5. ก่อนเข้านอน ควรถอดฟันเทียม ห้าม!!!!ใส่นอนเด็ดขาด ควรถอดฟันเทียม แช่น้ำเปล่าในภาชนะมีฝาปิด
    6. ถ้าฟันเทียมมีหินปูนเกาะเยอะ แนะนำให้แช่น้ำส้มสายชู 8 ชั่วโมง พอนิ่มแล้วก็แปรงออกแต่ไม่ควรใช้กับฟันเทียมที่มีโครงโลหะหรือตะขอ
    7. หากผู้ป่วยไม่ยอมถอดฟันเทียมกลางคืนจะทำให้ติดเชื้อรา เหงือกจะแดงในช่องปากทำให้เกิดปากอักเสบ แนะนำให้แช่ด้วย 12% คลอเฮกซิดีน นาน 15 นาที วันละ 2 รอบ